جام جهانی
تریوندا علیه دروازهبانها
از لوکا زیدان تا مندی، چند گل عجیب دوباره بحث توپ جام جهانی را داغ کرده
نوشته بابک شیرآقایی
۲ ساعت پیش
به گزارش فایواسکور، در جام جهانی ۲۰۲۶، کمتر کسی انتظار داشت یکی از بحثبرانگیزترین سوژههای فنی مسابقات نه یک ستاره بزرگ یا تاکتیک جدید، بلکه خود توپ مسابقات باشد. با این حال، عملکرد برخی دروازهبانها باعث شده نگاهها به سمت توپ رسمی این رقابتها، یعنی آدیداس «تریوندا» (Trionda)، جلب شود.
نمونه بارز این موضوع لوکا زیدان، دروازهبان تیم ملی الجزایر است. او در دو مسابقه نخست تیمش پنج گل دریافت کرده که دو مورد از آنها به شکلی غیرمنتظره از دستانش عبور کردهاند؛ ابتدا ضربه لیونل مسی و سپس شوت نیزار الرشدان از اردن.
طبیعتاً پسر زینالدین زیدان در این روزها پیامهای حمایتی زیادی دریافت کرده، اما چنین عملکردی در بزرگترین ویترین فوتبال جهان چیزی نیست که هیچ دروازهبانی آرزویش را داشته باشد.
البته زیدان تنها گلری نیست که با این مشکل دستوپنجه نرم میکند. ادوار مندی، دروازهبان سنگال، و احمد باسل، سنگربان عراق، نیز در طول مسابقات روی ضرباتی دست گذاشتهاند که در شرایط عادی انتظار مهار آنها میرفت، اما توپ در نهایت راه خود را به درون دروازه پیدا کرده است.
همین اتفاقها باعث شده این سؤال مطرح شود که آیا واقعاً مشکلی فراتر از اشتباهات فردی وجود دارد؟
جو هارت چنین اعتقادی دارد.
دروازهبان سابق تیم ملی انگلیس که در جریان پوشش تلویزیونی مسابقات بارها درباره عملکرد گلرها صحبت کرده، معتقد است بسیاری از دروازهبانها هنوز نتوانستهاند با رفتار توپ جام جهانی کنار بیایند.
او در شبکه BBC گفت: «سرعتی که توپ به سمت دروازهبان میآید بیشتر از چیزی است که از لحظه ضربه زدن بازیکن به نظر میرسد. لوکا زیدان کاملاً توانایی مهار ضربه مسی را داشت. وقتی دروازهبانها به ویژگیهای این توپهای جام جهانی عادت کنند، چنین ضربههایی بیشتر مهار خواهد شد.»
هارت این صحبتها را پیش از دومین بازی زیدان مطرح کرده بود؛ دیداری که در آن گلر الجزایر باز هم روی ضربه بیرون پای الرشدان نتوانست واکنش مناسبی نشان دهد و همین موضوع باعث شد بحثها درباره توپ مسابقات ادامه پیدا کند.
اما شاید پاسخ این معما در یک پژوهش دانشگاهی نهفته باشد.
گروهی از پژوهشگران کرهجنوبی و ژاپنی در مطالعهای ۱۸ صفحهای با عنوان «بحران پسا وابسته به جهتگیری و رفتار پروازی توپ تریوندا در جام جهانی فیفا» به بررسی دقیق ویژگیهای آیرودینامیکی این توپ پرداختهاند.
در این تحقیق، توپ تریوندا در تونل باد مورد آزمایش قرار گرفت تا تأثیر نیروهای هوا بر حرکت آن اندازهگیری شود. محققان توپ را از شش زاویه مختلف بررسی کردند و به نتیجهای مشابه رسیدند.
یافته اصلی آنها این بود که صرفنظر از نحوه ضربه خوردن توپ، وقتی سرعت آن به محدوده مشخصی میرسد، رفتار پروازی آن تغییر میکند و سریعتر از حد انتظار حرکت میکند.
دلیل این اتفاق پدیدهای است که در فیزیک با عنوان Drag Crisis یا کاهش ناگهانی مقاومت هوا شناخته میشود.
این پدیده زمانی رخ میدهد که جریان هوا در اطراف یک جسم متحرک از حالت آرام و منظم به جریان آشفته تبدیل شود. در چنین شرایطی مقاومت هوا در پشت جسم کاهش پیدا میکند و جسم میتواند با سرعت بیشتری به حرکت خود ادامه دهد.محققان معتقدند طراحی خاص درزها و شیارهای توپ تریوندا باعث شده این پدیده در سرعتهای پایینتری نسبت به حالت معمول رخ دهد.برای یک دروازهبان، همین تفاوت کوچک میتواند سرنوشتساز باشد. اگر توپ مطابق انتظار سرعت خود را از دست ندهد، گلر ممکن است در محاسبه زمان رسیدن توپ دچار اشتباه شود و واکنشی دیرهنگام نشان دهد.البته پیچیدگی ماجرا به همینجا ختم نمیشود.پژوهشگران دریافتند شدت این پدیده بسته به محل برخورد توپ نیز متفاوت است. ضربه زدن به ناحیه درزها یا پنلهای توپ نتایج متفاوتی ایجاد میکند و حتی ارتفاع محل برگزاری مسابقه نیز میتواند بر شدت این اثر تأثیر بگذارد. هرچه ارتفاع ورزشگاه بیشتر باشد، احتمال وقوع این پدیده کاهش پیدا میکند.فیفا هنگام رونمایی از توپ رسمی جام جهانی ۲۰۲۶ نیز به ویژگیهای آیرودینامیکی آن اشاره کرده بود.برای نخستین بار در تاریخ این رقابتها، توپ مسابقات با ساختار چهار پنلی طراحی شد؛ تغییری مهم نسبت به توپ «الریحله» جام جهانی ۲۰۲۲ قطر که از ۲۰ پنل تشکیل شده بود.فیفا در معرفی این محصول اعلام کرده بود که درزهای عمیق و طراحی ویژه سطح توپ باعث ایجاد ثبات بیشتر در مسیر حرکت آن میشود و عملکرد بهتری را در شرایط مختلف جوی فراهم میکند.آدیداس نیز مدعی است تریوندا پیش از تأیید نهایی بیش از ۳۰۰ آزمایش مختلف را پشت سر گذاشته و طراحی آن به گونهای انجام شده که مسیر حرکت توپ قابل پیشبینیتر از گذشته باشد.با این حال، بسیاری از هواداران فوتبال با شنیدن این بحثها احتمالاً به یاد جام جهانی ۲۰۱۰ و توپ جنجالی «جابولانی» خواهند افتاد؛ توپی که انتقادهای فراوانی را به همراه داشت و دروازهبانهای بزرگی مانند ایکر کاسیاس آن را «افتضاح» و جانلوئیجی بوفون «کاملاً نامناسب» توصیف کرده بودند.تفاوت مهم اینجاست که جابولانی سطحی بسیار صاف داشت، در حالی که تریوندا از ساختار متفاوتی بهره میبرد.مطالعه پژوهشگران کرهای و ژاپنی نشان میدهد پدیده «کاهش ناگهانی مقاومت هوا» هم بر سرعت و هم بر مسیر حرکت توپ اثر میگذارد. با این حال، به نظر میرسد در جام جهانی ۲۰۲۶ مشکل اصلی بیشتر به سرعت توپ مربوط باشد تا تغییر ناگهانی مسیر آن.شاید به همین دلیل است که برخی دروازهبانها در این تورنمنت روی ضرباتی گل خوردهاند که در نگاه اول باید مهار میشدند.در هر صورت، این تحقیق که در نشریه علمی Fluids منتشر شده، احتمالاً در روزهای باقیمانده جام جهانی به یکی از جذابترین مطالب مطالعاتی برای دروازهبانها تبدیل خواهد شد؛ گلرهایی که بیش از هر فرد دیگری مشتاقاند راز رفتار غیرمنتظره توپ تریوندا را کشف کنند.عکس:رویترز
