
جام جهانی
اروگوئه نه برد، نه آرامش داشت و نه راهی برای فرار از فروپاشی
نوشته بابک شیرآقایی
مارسلو بیلسا روی جعبه یخ کنار زمین نشسته بود و زیر لب با خودش حرف میزد. بالای سرش آسمان رعد و برق میزد و مقابلش بازیکنان اروگوئه یکییکی روی زمین میافتادند. اروگوئه با شکست ۱-۰ مقابل اسپانیا از جام جهانی کنار رفت و دوران بیلسا هم عملا با همین تصویر تمام شد. پر از خشم، اشتباه، بیاعتمادی و حسرت.
این فقط یک حذف ساده نبود. اروگوئه در مرحله گروهی حتی یک برد هم به دست نیاورد. برابر عربستان متوقف شد، مقابل کیپورد مساوی کرد و در بازی آخر برابر اسپانیا شکست خورد. فرناندو موسلرا، دروازهبان ۴۰ ساله اروگوئه، در این تورنمنت سه اشتباه بزرگ انجام داد که مستقیم به گل حریفان ختم شد. طبق دادههای آماری، او تنها دروازهبانی است که از زمان ثبت این دادهها در یک جام جهانی سه اشتباه منجر به گل داشته است.
گل اسپانیا هم از همین جنس بود. الکس بائنا در دقیقه ۴۲ شوتی زد که باید برای موسلرا ساده میبود اما دروازهبان باتجربه اروگوئه دیر واکنش نشان داد و توپ را به گوشه دروازه خودش فرستاد. بیلسا بین دو نیمه او را بیرون کشید و سرخیو روشه را به زمین فرستاد. خودش بعد از بازی گفت هدفش این بوده اعتماد موسلرا را نابود نکند اما واقعیت این بود که یکی از مهمترین تصمیمهای او در جام جهانی فاجعهبار از آب درآمد.
مشکل فقط موسلرا نبود. فدریکو والورده، کاپیتان و بهترین بازیکن اروگوئه، در دقیقه ۵۷ تعویض شد. این زودترین زمانی بود که والورده در دوران ملیاش از زمین بیرون میرفت. او و بیلسا حتی با هم حرف هم نزدند. والورده مستقیم به سمت نیمکت رفت و طوری رفتار کرد که انگار نمیخواهد کسی از چهره و لبهایش چیزی بخواند. بیلسا بعد از بازی گفت والورده را بیرون کشیده چون به حضور هجومی بیشتری نیاز داشته است. توضیحی کوتاه برای تصمیمی بسیار سنگین.
پایان بازی هم آرام نبود. آگوستین کانوبیو در لحظات پایانی بعد از یک خطای خشن اخراج شد و بعد بازوی داور را گرفت و کنار زد. او بعد از مسابقه گفت اروگوئه باید خیلی خودانتقادانه به خودش نگاه کند و خیلی چیزها را درون گروه اصلاح کند. بعد از بازی هم بازیکنان اروگوئه حاضر نشدند در منطقه میکسدزون مصاحبه اجباری فیفا را انجام دهند و حالا احتمال جریمه برای این تیم وجود دارد.
گزارش اتلتیک میگوید فروپاشی اروگوئه از چند مسیر به این نقطه رسید. مشکلات قدیمی در مدیریت رختکن، نگرانی بازیکنان از شدت تمرینات، دخالت بازیکنان بزرگ برای تغییر سبک بازی مقابل اسپانیا و جلسه آخر قبل از مسابقه که نتوانست آرامش را به تیم برگرداند.
بیلسا در سال ۲۰۲۳ با امید زیادی به اروگوئه آمد. فدراسیون فوتبال اروگوئه او را با قراردادی سه ساله آورد و میخواست با نام بزرگ او پروژهای تازه بسازد. بیلسا بعد از سالها دوری از فوتبال ملی برگشته بود. او پیش از آن در تیمهایی مثل آرژانتین، شیلی، اتلتیک بیلبائو و لیدز یونایتد تصویر یک مربی متفاوت را ساخته بود. مربیای که فوتبال پرشدت، تهاجمی و بیمصالحه میخواست.
شروع کار هم امید میداد. اروگوئه در مقدماتی جام جهانی دوباره جان گرفت. برزیل را ۲-۰ برد، آرژانتین را در خانه خودش ۲-۰ شکست داد و بعد از ۱۲ سال در زمین همسایه بزرگش پیروز شد. بازیکنانی مثل ماکسی آرائوخو و سباستین کاسرس زیر نظر بیلسا رشد کردند. همان زمان والورده از او تعریف میکرد و میگفت بازی زیر نظر بیلسا تعادل روانیاش را بهتر کرده است.
اما از کوپا آمهریکا ۲۰۲۴ ترکها شروع شد. اروگوئه با وجود رسیدن به رتبه سوم، از نیمهنهایی مقابل کلمبیای ۱۰ نفره حذف شد. درگیریهای پایان بازی با هواداران کلمبیا هم فضای تیم را بدتر کرد. از آنجا به بعد بحث فقط نتیجه نبود. روش مدیریت بیلسا کمکم به مسئله اصلی تبدیل شد.
لوئیس سوارز بعد از خداحافظی از تیم ملی، خیلی چیزها را علنی کرد. او گفت در کوپا آمهریکا اتفاقاتی افتاده که برای حفظ گروه درباره آنها حرف نزده بود. سوارز هشدار داد بازیکنان روزی به نقطه انفجار میرسند. او از سردی رفتار بیلسا با بازیکنان، برخورد سخت با اعضای کادر و جدا کردن تمرینات بازیکنان اصلی و ذخیرهها انتقاد کرد. سوارز حتی گفت بیلسا در یک مقطع با داروین نونیس چنان برخوردی کرده که او را به گریه انداخته است.
نکته مهم این بود که بازیکنان بزرگ هم از بیلسا دفاع نکردند. دیهگو گودین گفت سوارز قبلا تلاش کرده بود این مسائل را داخلی حل کند. والورده هم آتش را خاموش نکرد و گفت حرفهای سوارز درست بوده و اغراق نکرده است. خود بیلسا هم بعدا اعتراف کرد که میداند اقتدارش تا حدی آسیب دیده است.
البته تصویر بیلسا فقط سیاه نبود. او در مراسم خاکسپاری مادر گییرمو وارلا حاضر شد و این رفتار برای بازیکن و خانوادهاش مهم بود. در اروگوئه هم خیلیها دوست داشتند ببینند مربی سرشناسشان کنار هواداران عادی در بازیهای لیگ مینشیند. با این حال رختکن آرام نبود و نتایج هم دیگر کمکش نمیکرد.
اروگوئه بین جولای ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ در ۱۲ بازی فقط یک برد به دست آورد و در ۹ مسابقه گل نزد. بازیکنان بزرگ تیم، از والورده و بنتانکور تا اوگارته، نونیس و پلیستری، با پیراهن اروگوئه پایینتر از سطح واقعی خودشان ظاهر شدند. بعد از شکست دوستانه ۵-۱ برابر آمریکا، بیلسا جملهای گفت که امروز معنی بیشتری پیدا میکند. او گفت: «من سمی هستم. بودن کنار من آدمها را بدتر میکند.»
طبق گزارش اتلتیک، فدراسیون اروگوئه در همان مقطع به اخراج بیلسا فکر کرد اما چون جام جهانی نزدیک بود تصمیم گرفت تغییر ایجاد نکند. همزمان بازیکنان هم از شدت تمرینات ناراضی بودند. تمرینات بیلسا با فشار بدنی بالا پیش میرفت و برای ستارههایی که در باشگاههایشان با روشهای مدرن ریکاوری کار میکنند، این اردوها بیشتر شبیه بازگشت به گذشته بود.
یکی از جنجالها به رونالد آرائوخو مربوط شد. مدافع بارسلونا با مشکل خفیف ساق پا به اردوی اروگوئه رسید و در تمرینات شرایطش بدتر شد. برادر او در اینستاگرام نوشت از اینکه چند روز مانده به جام جهانی بازیکنان مصدوم میشوند متشکرند. آن پست بعدا حذف شد اما پیامش روشن بود.
انتخابهای بیلسا هم بحثبرانگیز شد. ناهیتان ناندز که تقریبا همیشه در دوران بیلسا حضور داشت، از فهرست نهایی خط خورد و حتی خود بیلسا مستقیم این خبر را به او نداد. یک دستیار از طرف مربی به او پیام داد. سوارز هم با وجود اعلام آمادگی برای بازگشت دعوت نشد و با توجه به انتقادهایش از بیلسا، این تصمیم خیلی عجیب نبود. در عوض موسلرا ۴۰ ساله به عنوان انتخاب باتجربه برگشت و همین انتخاب بعدا به یکی از بزرگترین شکستهای فنی بیلسا تبدیل شد.
بیلسا قبل از جام جهانی بازی دوستانه برگزار نکرد. او ترجیح داد زمان اردو را صرف ساختن شکل تاکتیکی تیم کند. این تصمیم اروگوئه را از مدعیان دیگر جدا کرد. خیلیها بعدا گفتند تیم قبل از جام نیاز داشت خودش را در بازی واقعی تست کند.
در بازی اول مقابل عربستان، موسلرا روی یک کرنر توپ ساده را نگرفت و عربستان به گل رسید. اروگوئه مالکیت داشت اما از جریان بازی موقعیت کافی نمیساخت و فقط با ضربه برگشتی ماکسی آرائوخو در دقیقه ۸۰ از شکست فرار کرد. برابر کیپورد هم همان داستان تکرار شد. موسلرا از روی ضربه ایستگاهی بالای ۳۰ متر گل خورد و بعد با اشتباه مشترک او و ماتیاس اولیورا، کیپورد بازی را مساوی کرد.
پیش از بازی مرگ و زندگی مقابل اسپانیا، چند بازیکن بزرگ تصمیم گرفتند با بیلسا حرف بزنند. والورده، بنتانکور، اوگارته و روشه جزو این گروه بودند. آنها میخواستند اروگوئه مقابل اسپانیا مثل همیشه پرس شدید نکند. پیشنهادشان این بود که تیم عقبتر بنشیند، بلاک پایینتری بسازد و با ضدحمله ضربه بزند. آنها حتی خستگی ناشی از تمرینات را هم مطرح کردند.
این برای مربیای مثل بیلسا یک خط قرمز بود. او از ایدئولوژیکترین مربیان فوتبال است و به سبک خودش ایمان دارد. بیلسا بعدا جلسهای طولانی با کل تیم گذاشت تا منطق بازی مقابل اسپانیا را توضیح دهد. اما طبق گزارش اتلتیک، برخی بازیکنان بعد از جلسه هم هنوز دقیقا نمیدانستند قرار است چطور بازی کنند. فقط یک چیز روشن بود. کنار گذاشتن پرس شدید گزینهای روی میز نبود.
اروگوئه ۳۰ دقیقه اول برابر اسپانیا بد نبود. اوگارته در زمان دفاع بین مدافعان میآمد و سیستم را به ۵-۴-۱ تبدیل میکرد. قدرت بدنی اروگوئه هم ابتدا اسپانیا را اذیت کرد. اما اشتباه موسلرا همه چیز را شکست. بعد هم مصدومیت احتمالی اوگارته، تعویض والورده و ناتوانی تیم در ساختن موقعیت، امید اروگوئه را خاموش کرد.
بیلسا بعد از حذف گفت مسئول این ناامیدی است. او جملهای گفت که شاید تلخترین جمعبندی دورانش در اروگوئه باشد: «دورانی بود که چیزی از خودش باقی نگذاشت.» بعد هم اضافه کرد هر کمکی که یک مربی در سه سال به فوتبال یک کشور بکند، اگر نتیجه نگیرد ریشه نمیدواند.
فدراسیون اروگوئه قبل از جام جهانی حداقل رسیدن به یکچهارم نهایی را هدف گذاشته بود. آنها بیلسا را آورده بودند تا اروگوئه دوباره خودش را بین ۱۰ تیم برتر جهان ثابت کند. اما این پروژه حتی به مرحله حذفی هم نرسید.
حالا اروگوئه دوباره باید بازسازی کند. هسته اصلی تیم هنوز در سن خوبی است. اوگارته ۲۵ ساله است، ماکسی آرائوخو ۲۶ ساله است، نونیس، والورده و رونالد آرائوخو ۲۷ سالهاند و بنتانکور ۲۸ ساله است. اما این تیم در جام جهانی پانزدهمین ترکیب مسن بین ۴۸ تیم را داشت و هیچ بازیکنی زیر ۲۴ سال نداشت. اروگوئه در رده زیر ۲۰ سال قهرمان جهان شد اما هنوز کسی از آن نسل خودش را در تیم اصلی جا نینداخته است.
پروژه بیلسا با ایدههای بزرگ شروع شد و با آشوب تمام شد. اروگوئه قرار بود با فوتبال شدید، شجاع و بیوقفه او دوباره به سطح اول برگردد. اما در پایان نه نتیجه ماند، نه آرامش، نه اتحاد. فقط تصویری از مربیای ماند که کنار زمین زیر لب حرف میزد، آسمان بالای سرش رعد و برق میزد و تیمش درست مقابل چشمش فرو میریخت.
عکس:رویترز