
جام جهانی
از دستگاه لیزر تا نیمکت طلایی
نوشته بابک شیرآقایی
به گزارش فایو اسکور، دنیز اونداو مسیر معمول ستارههای جام جهانی را نرفته است. نه از اول قرار بود ناجی آلمان شود، نه حتی حضورش در فهرست جام جهانی قطعی بود. اما فوتبال گاهی همینطور قصه میسازد. یک بازیکن از کف کارخانه میآید، سالها رد میشود، دیر دیده میشود و آخرش در جام جهانی بازی را عوض میکند.
اونداو مقابل ساحل عاج دوباره همین کار را کرد. از روی نیمکت آمد، دو گل زد و برد ۲-۱ آلمان را ساخت. این برد فقط سه امتیاز نبود. آلمان را برای اولین بار از قهرمانی ۲۰۱۴ به مرحله حذفی جام جهانی رساند. برای تیمی که در ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ از گروه بالا نرفته بود، این یعنی برگشتن به نفس.
عددهایش هم دیگر معمولی نیستند. اونداو در دو بازی از روی نیمکت، روی ۵ گل اثر مستقیم گذاشته است او ۳ گل و ۲ پاس گل داده در این دو بازی. این بیشترین اثرگذاری مشترک یک بازیکن تعویضی در یک دوره جام جهانی از سال ۱۹۶۶ است. کنار روژه میلا در سال ۱۹۹۰. یعنی آلمان فقط یک ذخیره آماده ندارد. یک راه نجات روی نیمکت دارد.
جالبتر اینکه همین بازیکن تا چند ماه قبل با جولیان ناگلزمان وارد یک بحث علنی شده بود. اونداو بعد از گل دیرهنگامش مقابل غنا در ماه مارس، گفت میخواهد برای حضور در ترکیب اصلی بجنگد. ناگلزمان جواب داد این حرفها فشار بیدلیل روی خودش میگذارد. حتی گفت اگر اونداو از اول بازی میکرد، شاید آن گل را نمیزد.
بعدتر ناگلزمان از او عذرخواهی کرد. اونداو هم جواب را طولانی نکرد. نه با مصاحبه، نه با گلایه بلکه با فوتبال جواب داد. حالا آمارش به ۹ گل در ۱۱ بازی ملی رسیده و سوال عوض شده است. دیگر بحث این نیست که در تیم بماند. بحث این است که باید از اول بازی کند یا نه.
ناگلزمان بعد از برد مقابل ساحل عاج، وقتی از او پرسیدند آیا اونداو میتواند پنجشنبه در بازی آخر گروهی مقابل اکوادور، در ترکیب اصلی باشد، گفت: «بله، قطعا.»
بعد هم جمله مهمتری گفت: «چرا باید جریان خوب او را خراب کنم؟ او دو بار وارد زمین شد و هر دو بار گل زد.»
مسیر اونداو از اینجا شروع نشده است. ۱۴ ساله بود که وردر برمن به او گفت آیندهای در این باشگاه ندارد. دلیلش ساده بود و تلخ. گفتند زیادی کوتاه است. خودش بعدها گفت: «وقتی وردر در ۱۴ سالگی به من گفت آیندهای با آنها ندارم چون زیادی کوتاه هستم، قلبم شکست.»
اما همانجا نماند. در ۱۷ سالگی خانه و خانوادهاش را ترک کرد و به هاولزه در دسته چهارم آلمان رفت. آنجا فوتبال به تنهایی خرج زندگیاش را نمیداد. برای همین کنار تمرین، شیفت هشتساعته کارخانه را هم تحمل کرد. با دستگاه لیزر کار میکرد و هفتهای ۱۲۰ پوند میگرفت.
برنامهاش شبیه زندگی یک فوتبالیست حرفهای نبود. خودش گفته بود: «حدود ساعت ۴ صبح بیدار میشدم، به کارخانه میرفتم، بعد به تمرین میرفتم و حدود ساعت ۸ شب به خانه برمیگشتم. قبل از اینکه روز بعد دوباره همین کار را تکرار کنم.»
این جملهاش اصل قصه است: «مجبور بودم آن کار را برای پول زندگی انجام بدهم چون فقط با پول فوتبال نمیتوانستم زنده بمانم.»
اونداو سال ۲۰۲۰ به اونیون سن ژیلواز در دسته دوم بلژیک رفت. یک سال بعد به صعود این تیم کمک کرد و بعد در لیگ اول بلژیک ۲۵ گل زد. همان فصل او را به برایتون رساند. اما راه باز هم صاف نشد. در فصل ۲۰۲۲-۲۳ لیگ برتر انگلیس، در ۲۲ بازی فقط ۵ گل زد و بعد قرضی به اشتوتگارت رفت.
اشتوتگارت همان جایی بود که دوباره خودش را ساخت. باشگاه در سال ۲۰۲۴ قراردادش را دائمی کرد و اونداو در فصل ۲۰۲۵-۲۶ بوندسلیگا ۱۹ گل زد. فقط هری کین بالاتر از او ایستاد. همان ۱۹ گل، بلیت جام جهانیاش را ساخت.
ناگلزمان در دو برد آلمان مقابل کوراسائو و ساحل عاج، کای هاورتس را در خط حمله ترجیح داد. اما اونداو هر بار از روی نیمکت آمد و ورق را برگرداند. این همان نقطهای است که انتخاب سرمربی سخت میشود. وقتی یک بازیکن هر بار وارد میشود و بازی را عوض میکند، دیگر نمیشود فقط او را «ذخیره خوب» صدا زد.
ناگلزمان دربارهاش گفت: «وقتی بازی باز میشود، حرکتهایش عالی است. میتوانم بگویم جریان خوبت را نگه دار و بهتر است به عنوان تمامکننده وارد شوی. او واقعا برای جام جهانی به بالاترین نقطه رسیده است.»
بعد ادامه داد: «میتوانم او را در ترکیب اصلی بگذارم. هر بازیکنی دوست دارد از اول بازی کند اما فکر میکنم او الان همینطور هم خوشحال است چون نقش مهمی بازی کرده و ما هم از عملکردش راضی هستیم.»
جمله آخر ناگلزمان دقیقتر بود: «دنیز نیازی به آماده شدن ندارد. میتواند مستقیم وارد شود.»
این دقیقا همان چیزی است که آلمان از او گرفته است. بازیکنی که به زمان زیادی برای گرم شدن نیاز ندارد. وارد میشود، جای درست را پیدا میکند و ضربه میزند. مقابل ساحل عاج هم همین شد. دو گل زد و بهترین بازیکن زمین شد.
آخرین بار هم که برای آلمان از ابتدا بازی کرد، در برد دوستانه ۴-۰ مقابل فنلاند در ۳۱ می، دو گل زد و یک پاس گل داد. یعنی مسئله فقط نقش تعویضی نیست. اونداو از اول هم جواب داده است. از نیمکت فقط تیزتر دیده میشود.
با دو گل مقابل ساحل عاج، اونداو اولین بازیکن آلمان از زمان میروسلاو کلوزه در سال ۲۰۰۲ شد که در دو بازی اولش در جام جهانی گل میزند. مقایسه سنگینی است اما عددها خودشان راهشان را باز میکنند. آلمان همیشه با مهاجمهای لحظهشناس بزرگ شده و حالا یکی دیگر از همان جنس پیدا کرده است.
بعد از گرفتن جایزه بهترین بازیکن زمین مقابل ساحل عاج گفت: «حس فوقالعادهای است. دفعه قبل میخواستم این جایزه را بگیرم اما نشد. حس شگفتانگیزی است. برای من گرفتن این جام خاص است اما مهم این است که بازی را بردیم، به مرحله بعد رفتیم و حالا باید ببینیم چه میشود.»
این «ببینیم چه میشود» برای آلمان حالا خیلی مهم است. چون اگر اونداو همینطور ادامه بدهد، فقط بحث ترکیب اصلی نیست. بحث قهرمانی است. آلمان دنبال پنجمین قهرمانی جهان است و گاهی برای رسیدن به چنین جامی، یک بازیکن لازم داری که بازیهای بسته را باز کند.
اونداو همان بازیکن شده است. از ۴ صبحهای کارخانه تا گلهای دقیقه آخر جام جهانی. از رد شدن در ۱۴ سالگی تا ایستادن کنار روژه میلا و رد گرفتن از کلوزه. قصهاش قشنگ است اما مهمتر از قصه، کاربردش برای آلمان است. او الان فقط یک روایت الهامبخش نیست. یک سلاح واقعی است.
عکس: رویترز