پاننکا، پنجاه سال بعد

اول کار، پاننکا زیاد می‌باخت. هم شرط را، هم پولش را. بعد به چیزی فکر کرد که بعدها تاریخ ساخت. دید دروازه‌بان‌ها معمولا به یک سمت می‌پرند. پس چرا توپ را وسط نزند؟

همان‌جا ورق برگشت. پاننکا شروع کرد به بردن شرط‌ها. آبجو و شکلات هم رسید. خودش با خنده می‌گوید همین بردها باعث شد چاق شود.

پاننکا چند بار در بازی‌های دوستانه و داخلی هم این ضربه را امتحان کرد اما بیرون از چکسلواکی کسی آن را نمی‌شناخت. همین ناشناخته بودن، جسارتش را بیشتر کرد. در فینال یورو می‌دانست مایر و آلمان انتظار چنین ضربه‌ای را ندارند.

خودش می‌گوید: «از اول می‌دانستم فقط یک جور پنالتی می‌زنم. چون هیچ‌کس قبلا این کار را نکرده بود و هیچ‌کس فکر نمی‌کرد من در فینال چنین کاری بکنم.»

بعد جمله اصلی را می‌گوید: «صد درصد مطمئن نبودم گل می‌شود. هزار درصد مطمئن بودم.»

برای پاننکا، این فقط یک حرکت نمایشی نبود. می‌گوید باید شخصیتش را داشته باشی که چنین فکری را بسازی اما فقط جسارت کافی نیست. باید آن‌قدر تمرین کرده باشی که در لحظه آخر پایت نلرزد. ایده بدون تکنیک، خودکشی است. تکنیک بدون شخصیت هم چنین ضربه‌ای نمی‌سازد.

ویدئوی آن پنالتی را که امروز ببینی، با نسخه‌های امروزی فرق دارد. خبری از دورخیز نمایشی نیست. خبری از مکث‌های طولانی نیست. پاننکا مستقیم و تند می‌آید. مایر را به سمت شوت محکم می‌برد. درست در لحظه آخر، توپ را می‌کُشد و آرام بالا می‌اندازد. همه چیز ساده است اما همین سادگی، بی‌رحم است.

پاننکا از توصیف «برگ افتاده» برای آن ضربه خوشش می‌آید. حق هم دارد. توپ شبیه برگ از بالا پایین آمد. آرام، نرم و کشنده.

اما قهرمانی هم برای چکسلواکی آن‌قدرها باشکوه تمام نشد. پاننکا می‌گوید وقتی برگشتند، انتظار جشن و استقبال داشتند اما چیز زیادی ندیدند. به آنها گفتند قهرمان اروپا شدید؟ خب که چه؟ لیگ فردا شروع می‌شود. برگردید سر کار.

بعد از بلگراد، پاننکا دیگر زیاد سراغ آن ضربه نرفت. می‌گوید در ادامه دوران بازی‌اش حدود ۱۵ پنالتی زد اما فقط سه بار دیگر پاننکا را تکرار کرد. معروف‌ترینش در انتخابی یورو مقابل فرانسه، در براتیسلاوا و در آوریل ۱۹۷۹ بود.

فقط یک بار هم خراب کرد. در یک بازی دوستانه مقابل باشگاهی کوچک در جنوب بوهم. باران زیادی آمده بود و دروازه‌بان وسط یک گودال آب ایستاده بود. پاننکا می‌گوید فکر نمی‌کند آن دروازه‌بان اصلا دلش می‌خواست شیرجه بزند. همان‌جا ایستاد و توپ را گرفت.

حالا پاننکا ۷۷ ساله است اما اسمش هنوز زنده‌تر از خیلی از گل‌هاست. خودش می‌گوید شبکه‌های اجتماعی، یوتیوب و پدر و مادرهایی که این واژه را به بچه‌هایشان یاد می‌دهند، ضربه را زنده نگه داشته‌اند. هنوز هم از شهرتش تعجب می‌کند. یک بار در مادرید داخل هواپیما نشسته بود که یک مسافر شناختش. بعد صف عکس گرفتن شروع شد و حتی پرواز عقب افتاد.

در فوتبال، اسم خیلی کمی از بازیکنان تبدیل به واژه شده است. چرخش کرویف یک نمونه است. پاننکا هم یکی دیگر. این‌ها فقط حرکت نیستند. امضا هستند. لحظه‌هایی که از بازی جدا می‌شوند و خودشان زندگی می‌کنند.

پاننکا می‌داند اگر آن شب پنالتی معمولی می‌زد و گل می‌کرد، شاید چکسلواکی باز هم قهرمان می‌شد. اما خودش این نمی‌شد. نامش این‌طور در تاریخ نمی‌ماند. یک تصمیم چندثانیه‌ای، زندگی‌اش را عوض کرد.

او می‌گوید: «آن پنالتی واقعا زندگی من را عوض کرد و اینکه هنوز بعد از ۵۰ سال اینجا هستم و درباره‌اش حرف می‌زنم، واقعا شگفت‌انگیز است. خیلی خوشحالم که آن کار را کردم.»

همین است. خیلی‌ها پنالتی زده‌اند. خیلی‌ها جام برده‌اند. اما همه نمی‌توانند یک توپ را آرام به وسط بزنند و پنجاه سال بعد، فوتبال هنوز نامشان را صدا کند.