جهنم بی‌سابقه در انتظار فرانسه - پاراگوئه

به گزارش فایواسکور، گرمای شدید سرانجام به جام جهانی ۲۰۲۶ رسید. برخلاف دو هفته ابتدایی مسابقات که شرایط آب‌وهوایی نسبتاً معتدل بود، اکنون با گسترش موج گرما در بخش وسیعی از ایالات متحده، دمای هوا به شکل محسوسی افزایش یافته است.

به گزارش آرون منتکوفسکی، کارشناس هواشناسی نشریه اتلتیک، برای شهر فیلادلفیا تا ساعت ۲۰ روز شنبه هشدار گرمای شدید صادر شده است؛ شهری که قرار است از ساعت ۱۷ به وقت محلی، میزبان دیدار حساس فرانسه و پاراگوئه در مرحله یک‌هشتم نهایی باشد.

بر اساس پیش‌بینی‌ها، دمای هوا در فیلادلفیا به حدود ۳۸ درجه سانتی‌گراد خواهد رسید؛ رقمی که تنها یک درجه با رکورد تاریخی ۳۹ درجه سانتی‌گراد ثبت‌شده در چهارم جولای ۱۹۶۶ فاصله دارد. با این حال، آنچه شرایط را خطرناک‌تر می‌کند، شاخص گرماست؛ شاخصی که با در نظر گرفتن دما و رطوبت، دمای محسوس را بین ۴۱ تا ۴۶ درجه سانتی‌گراد برآورد می‌کند.

در همین حال، پیش‌بینی می‌شود دمای سطح زمین چمن ورزشگاه نیز از ۴۳ درجه سانتی‌گراد فراتر برود. البته بازیکنان از این بابت خوش‌شانس هستند که مسابقات روی چمن طبیعی برگزار می‌شود؛ سطحی که در مقایسه با چمن مصنوعی، گرمای کمتری جذب می‌کند.

فیفا برای جام جهانی ۲۰۲۶ استفاده از چمن مصنوعی را به طور کامل ممنوع کرده و هزینه قابل‌توجهی برای نصب چمن طبیعی در هر ۱۶ ورزشگاه میزبان اختصاص داده است. با این وجود، دمای ۴۳ تا ۴۹ درجه سانتی‌گراد روی سطح چمن نیز فشار سنگینی به پاها و ساق بازیکنان وارد می‌کند و گرمای تابشی زمین، فشار حرارتی ناشی از دمای بالای هوا را دوچندان خواهد کرد.

نگرانی‌ها تنها به گرما محدود نمی‌شود. کارشناسان هواشناسی هشدار داده‌اند که پس از ساعت ۱۷ شنبه احتمال وقوع طوفان‌های شدید همراه با رعدوبرق در فیلادلفیا وجود دارد؛ طوفان‌هایی که مهم‌ترین خطر آن‌ها وزش بادهای مخرب خواهد بود.

پیش از آغاز جام جهانی نیز گروهی از پژوهشگران هشدار داده بودند که دمای هوا در ۱۴ ورزشگاه از ۱۶ ورزشگاه میزبان در آمریکا، کانادا و مکزیک ممکن است از محدوده ایمن عبور کند. در همان زمان، کارشناسان حوزه سلامت در نامه‌ای سرگشاده به فیفا نسبت به «سطوح نگران‌کننده فشار گرمایی» بر بازیکنان هشدار دادند.

امضاکنندگان این نامه از فیفا خواستند تدابیر حفاظتی بیشتری در نظر بگیرد؛ از جمله افزایش زمان استراحت برای خنک‌سازی بازیکنان و تدوین دستورالعمل‌های شفاف‌تر برای به تعویق انداختن یا لغو مسابقات در شرایط آب‌وهوایی بحرانی.

این شرایط بر اساس شاخصی موسوم به WBGT یا «دمای تر گوی‌سان» ارزیابی می‌شود؛ معیاری که تأثیر هم‌زمان دمای هوا، رطوبت، سرعت باد و تابش خورشید بر بدن انسان را اندازه‌گیری می‌کند. این شاخص که نخستین بار توسط نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا مورد استفاده قرار گرفت، حدود ایمن فعالیت بدنی را بر اساس شدت آن مشخص می‌کند؛ از فعالیت‌های بسیار سنگین در ۲۵ درجه سانتی‌گراد گرفته تا شرایط استراحت در ۳۳ درجه سانتی‌گراد.

در حال حاضر، دستورالعمل پزشکی اضطراری فیفا تأکید می‌کند که تعویق یا توقف مسابقه تنها زمانی به‌طور رسمی بررسی می‌شود که شاخص WBGT به حدود ۳۲ درجه سانتی‌گراد برسد یا از آن فراتر رود. در چنین شرایطی باید میان ناظر مسابقه، داوران، مسئولان پزشکی فیفا و سایر مدیران برگزاری مسابقه هماهنگی لازم انجام شود.با این حال، نویسندگان نامه سرگشاده معتقدند این آستانه «قابل دفاع نیست» و اتحادیه جهانی بازیکنان فوتبال (FIFPro) نیز توصیه کرده هرگاه شاخص WBGT از ۲۸ درجه سانتی‌گراد فراتر رفت، مسابقات باید به تعویق بیفتد.اما پرسش اصلی اینجاست که وقتی گرمای شدید با فعالیت بدنی سنگین فوتبال ترکیب می‌شود، دقیقاً چه اتفاقی در بدن انسان رخ می‌دهد؟نشریه اتلتیک برای پاسخ به این پرسش با سه متخصص برجسته این حوزه گفت‌وگو کرده است: کریس هریس، دانشمند علوم ورزشی مؤسسه Precision Fuel & Hydration، دومینیک ری، رئیس بخش پزشکی ورزشی Ten Percent Club که سابقه فعالیت در لیگ برتر انگلیس را دارد و اکنون در باشگاه النصر امارات مشغول به کار است، و جیمی میچل، دانشمند عملکرد ورزشی مؤسسه 292 Performance.افزایش دمای مرکزی بدن؛ بزرگ‌ترین تهدیدکریس هریس، متخصص علوم ورزشی، بدن انسان را در هنگام فعالیت ورزشی به یک موتور تشبیه می‌کند. به گفته او، هرچه شدت فعالیت بیشتر باشد، گرمای بیشتری نیز در بدن تولید می‌شود و دمای مرکزی بدن به سرعت افزایش می‌یابد؛ موضوعی که در ورزشکاران حرفه‌ای به دلیل مصرف انرژی بالا، شدت بیشتری پیدا می‌کند.او توضیح می‌دهد: «وقتی همین ورزشکار را وارد محیطی بسیار گرم می‌کنید و از او می‌خواهید همان شدت فعالیت را ادامه دهد، علاوه بر گرمایی که بدن خودش تولید می‌کند، گرمای محیط هم به بدنش منتقل می‌شود. مشکل زمانی آغاز می‌شود که دمای محیط به دمای طبیعی بدن، یعنی حدود ۳۷ درجه سانتی‌گراد، نزدیک یا حتی از آن بیشتر شود. در این شرایط، بدن با سرعت بیشتری به آستانه تحمل گرمای خود نزدیک می‌شود.»هریس معتقد است افزایش دمای مرکزی بدن، مهم‌ترین عامل خطر در چنین شرایطی است.او می‌گوید: «بدن انسان فقط در بازه محدودی می‌تواند تغییرات دمای مرکزی را تحمل کند. همواره سازوکارهایی برای تولید یا دفع گرما فعال هستند؛ وقتی سردمان می‌شود، بدن با لرزیدن گرما تولید می‌کند و زمانی که بیش از حد گرم می‌شود، تعریق آغاز می‌شود.»به گفته این کارشناس، زمانی خطر جدی ایجاد می‌شود که بدن همچنان گرما تولید کند اما دیگر توانایی کافی برای خنک شدن نداشته باشد.او می‌افزاید: «برای بیشتر افراد، مرز خطر حدود ۳۹.۵ درجه سانتی‌گراد است. البته دیده‌ایم که برخی ورزشکاران حرفه‌ای دمای مرکزی بدن خود را تا ۴۰.۵ درجه نیز تحمل کرده‌اند؛ دمایی که برای یک فرد عادی می‌تواند مرگبار باشد.»گشاد شدن رگ‌ها و تعریق؛ سپر دفاعی بدننخستین واکنش بدن برای مقابله با گرمای اضافی، افزایش جریان خون در سطح پوست است.هریس در این باره توضیح می‌دهد: «دلیل قرمز شدن پوست در هوای گرم این است که رگ‌های خونی گشاد می‌شوند تا خون بیشتری به سطح پوست برسد. اگر دمای محیط از دمای بدن پایین‌تر باشد، بخشی از این گرما از طریق پوست دفع می‌شود.»پس از این مرحله، بدن با آغاز تعریق تلاش می‌کند دمای خود را کاهش دهد؛ اما نکته مهم اینجاست که خودِ عرق عامل خنک شدن نیست، بلکه تبخیر آن این وظیفه را بر عهده دارد.هریس می‌گوید: «احتمالاً برای همه پیش آمده که بعد از ورزش، مقابل پنکه بایستند یا از یک محیط گرم وارد فضای خنک شوند و ناگهان احساس سرما کنند. دلیلش این است که در هوای گرم، عرق به‌خوبی تبخیر نمی‌شود، اما در محیط خنک به سرعت تبخیر شده و گرمای بدن را با خود خارج می‌کند.»به همین دلیل، رطوبت بالا شرایط را دشوارتر می‌کند.او توضیح می‌دهد: «رطوبت در واقع همان بخار آب موجود در هواست. وقتی رطوبت از ۵۰ درصد عبور می‌کند، کارایی تعریق به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، عرق به جای تبخیر شدن روی پوست باقی می‌ماند و دیگر نقش مؤثری در خنک کردن بدن ندارد.»به همین علت، تیم‌های حرفه‌ای پیش از حضور در مسابقات مناطق گرم، معمولاً دوره‌ای از سازگاری با گرما را پشت سر می‌گذارند و در شرایط آب‌وهوایی مشابه محل مسابقه تمرین می‌کنند؛ اتفاقی که یکی از دلایل انتخاب شهر میامی به عنوان محل اردوی آماده‌سازی تیم ملی انگلیس پیش از جام جهانی بود.هدف این تمرین‌ها تنها عادت کردن به گرما نیست، بلکه بدن را آموزش می‌دهد تا با تعریق بیشتر و مؤثرتر، گرما را سریع‌تر دفع کند.کم‌آبی و از دست رفتن الکترولیت‌هاتعریق دو پیامد مهم دارد؛ از دست رفتن آب بدن و کاهش الکترولیت‌ها.الکترولیت‌ها موادی هستند که سلول‌های بدن از آن‌ها برای انتقال بار الکتریکی استفاده می‌کنند؛ فرآیندی که انقباض عضلات را ممکن می‌سازد. این مواد همچنین در واکنش‌های شیمیایی بدن، به‌ویژه تنظیم آب و تعادل مایعات داخل و خارج سلول‌ها، نقش حیاتی دارند.سدیم و کلرید بیشترین الکترولیت‌هایی هستند که از طریق تعریق از دست می‌روند، اما میزان این کاهش در همه افراد یکسان نیست و حتی ترکیب عرق هر فرد نیز با دیگری تفاوت دارد.دومینیک ری، رئیس بخش پزشکی ورزشی مؤسسه Ten Percent Club، می‌گوید: «برخی بازیکنان در هر لیتر عرق، بیش از یک گرم سدیم از دست می‌دهند که مقدار بسیار زیادی است. در طول یک مسابقه، برخی فوتبالیست‌ها بین سه تا پنج کیلوگرم مایع از دست می‌دهند؛ یعنی ممکن است تنها پنج گرم نمک، علاوه بر سایر الکترولیت‌ها، از بدنشان خارج شود.»او ادامه می‌دهد: «الکترولیت‌ها در ارتباط میان مغز و عضلات نقش اساسی دارند. وقتی این حجم از الکترولیت را از دست می‌دهیم، طبیعی است که توان عضلات برای انقباض سریع کاهش پیدا کند. این مسئله هم روی عملکرد بازیکن اثر می‌گذارد و هم احتمال آسیب‌دیدگی را افزایش می‌دهد.»به همین دلیل، در تیم‌های حرفه‌ای برای هر بازیکن برنامه اختصاصی جبران مایعات و الکترولیت‌ها طراحی می‌شود.ری توضیح می‌دهد: «تیم‌های سطح بالا از بازیکنان خود تست عرق می‌گیرند تا میزان سدیم، پتاسیم، منیزیم و کلسیم موجود در عرق آن‌ها مشخص شود. سپس بر اساس نتایج، برنامه اختصاصی جایگزینی الکترولیت‌ها تدوین می‌شود. ممکن است یک بازیکن به نوشیدنی با سدیم بسیار بالا نیاز داشته باشد، در حالی که برای بازیکن دیگر نصف این مقدار کافی باشد.»ری که در امارات فعالیت می‌کند، به توقف‌های خنک‌سازی در مسابقات فصل گرم عادت دارد. او معتقد است مهم‌ترین هدف این وقفه‌های کوتاه، جبران الکترولیت‌هاست؛ چرا که در مدت سه دقیقه، امکان جبران کامل مایعات از دست‌رفته وجود ندارد.او در پایان می‌گوید: «فرض کنید بازیکنی در طول مسابقه پنج لیتر مایع از دست بدهد؛ یعنی در هر نیمه حدود دو و نیم لیتر. بنابراین در هر توقف خنک‌سازی باید بیش از یک لیتر مایع جایگزین شود که نوشیدن چنین حجمی در سه دقیقه و ادامه بازی تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل ما بطری‌های ۲۰۰ میلی‌لیتری با غلظت بالای الکترولیت آماده می‌کنیم تا بازیکنان در کوتاه‌ترین زمان ممکن، مؤثرترین مواد مورد نیاز بدن را دریافت کنند.»مشکلات گوارشی؛ وقتی خون به معده نمی‌رسددر جریان فعالیت شدید ورزشی، بخش بیشتری از جریان خون به پوست، عضلات پا، قلب و ریه‌ها هدایت می‌شود تا بدن بتواند گرمای خود را دفع کند. در مقابل، اندام‌هایی مانند دستگاه گوارش که هنگام ورزش اولویت حیاتی ندارند، خون کمتری دریافت می‌کنند.کریس هریس در این باره می‌گوید: «در نتیجه، احتمال بروز مشکلات گوارشی هنگام ورزش در هوای گرم افزایش پیدا می‌کند. این مسئله را به‌ویژه در ورزش‌های استقامتی زیاد مشاهده می‌کنیم؛ جایی که ورزشکاران از ناراحتی‌های معده رنج می‌برند.»به گفته او، بسیاری از ورزشکاران تصور می‌کنند علت این مشکلات، دشواری مصرف غذا یا نوشیدنی در گرماست، اما ریشه اصلی اغلب به کم‌آبی بدن بازمی‌گردد.هریس توضیح می‌دهد: «عرق از بخش مایع خون، یعنی پلاسمای خون، تأمین می‌شود. اگر به دلیل تعریق شدید حجم خون کاهش پیدا کند و فرد به اندازه کافی مایعات جایگزین نکند، خون‌رسانی مناسب به دستگاه گوارش مختل می‌شود و عملکرد طبیعی آن دچار مشکل خواهد شد.»سرگیجه و احساس ضعفبه گفته هریس، سرگیجه نیز ارتباط مستقیمی با تغییرات جریان خون دارد.او توضیح می‌دهد: «تصور کنید مقدار مشخصی خون در بدن وجود دارد که رگ‌ها را پر کرده است. در حالت عادی، این تعادل حفظ می‌شود و فشار خون طبیعی است. اما زمانی که بخشی از مایعات خون از طریق تعریق از دست می‌رود، حجم پلاسمای خون کاهش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، بدن باید با انقباض رگ‌ها فشار خون را حفظ کند تا خون‌رسانی به اندام‌های حیاتی ادامه داشته باشد.»اگر در همین وضعیت، فشار بیشتری به بدن وارد شود، تنظیم این جریان خون دشوارتر خواهد شد.هریس می‌گوید: «به همین دلیل است که گاهی وقتی فرد خم می‌شود و ناگهان بلند می‌شود، احساس گیجی یا سیاهی رفتن چشم‌ها را تجربه می‌کند. در این حالت، نیروی جاذبه با جریان خون‌رسانی به مغز مقابله می‌کند و فرد برای لحظاتی احساس ناپایداری خواهد داشت.»او تأکید می‌کند که در اغلب موارد، کم‌آبی بدن و کاهش حجم خون عامل اصلی این اختلال در تنظیم فشار خون است.تخلیه سریع ذخایر گلیکوژنسوخت اصلی بدن هنگام فعالیت ورزشی، کربوهیدرات‌هایی هستند که به شکل گلیکوژن در عضلات ذخیره می‌شوند. اما در هوای گرم، این ذخایر با سرعت بیشتری مصرف می‌شوند.جیمی میچل، متخصص علوم عملکرد، می‌گوید: «گلیکوژن عضلات برای اجرای حرکات انفجاری و پرفشار ضروری است. وقتی این ذخایر در گرما سریع‌تر تخلیه شوند، انجام همان حرکاتی که معمولاً نتیجه یک مسابقه فوتبال را تغییر می‌دهند، دشوارتر خواهد شد.»به همین دلیل، بازگرداندن سریع کربوهیدرات به بدن بازیکنان پس از تمرین یا مسابقه، نقش مهمی در روند ریکاوری دارد.دومینیک ری نیز معتقد است وقفه‌های خنک‌سازی فرصت مناسبی برای مصرف ژل‌های انرژی‌زا هستند تا ذخایر گلیکوژن بازیکنان حفظ شود.او می‌گوید: «استفاده از نوشیدنی‌های حاوی قند هم امکان‌پذیر است، اما ژل‌های انرژی‌زا معمولاً گزینه بهتری هستند؛ زیرا فضای معده بهتر است به مصرف مایعات و الکترولیت‌ها اختصاص پیدا کند.»افت عملکرد ذهنیمیچل معتقد است مغز نقش اصلی را در کنترل خستگی هنگام ورزش ایفا می‌کند و گرمای شدید می‌تواند عملکرد شناختی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.او توضیح می‌دهد: «در چنین شرایطی تصمیم‌گیری، تمرکز و هماهنگی حرکتی دشوارتر می‌شود. بدن علاوه بر خستگی جسمانی، از نظر ذهنی هم تحت فشار قرار می‌گیرد، زیرا مغز برای تنظیم دمای بدن ناچار است با حداکثر توان کار کند.»با این حال، او معتقد است می‌توان تا حدی مغز را فریب داد و احساس خنکی بیشتری ایجاد کرد.میچل می‌گوید: «برای مثال قرار دادن حوله یخی روی پشت گردن می‌تواند به مغز این پیام را منتقل کند که بدن خنک‌تر شده و فشار گرمایی تا حدودی کاهش یافته است.»وقتی بدن به‌تدریج از کار می‌افتدهریس توضیح می‌دهد که گرمازدگی زمانی رخ می‌دهد که فشار حرارتی آن‌قدر افزایش پیدا کند که بدن ناچار شود برخی از عملکردهای خود را به‌تدریج متوقف کند.او می‌گوید: «اولین واکنش بدن این است که شما را وادار کند فعالیت را متوقف کنید، زیرا انقباض عضلات گرمای بیشتری تولید می‌کند. در این مرحله ممکن است گرفتگی عضلات آغاز شود، دستگاه گوارش از کار بیفتد، فرد احساس درد پهلو یا تهوع داشته باشد و تشنگی شدیدی را تجربه کند.»مغز مسئول تنظیم دمای بدن است، اما اگر فشار بیش از حد ادامه پیدا کند، دیگر قادر به کنترل شرایط نخواهد بود.هریس می‌گوید: «گاهی افراد در اوج گرما ناگهان احساس سرما می‌کنند و حتی بدنشان شروع به لرزیدن می‌کند. در موارد کم‌آبی شدید، بدن برای حفظ مایعات، تعریق را متوقف می‌کند؛ در حالی که تعریق مهم‌ترین ابزار خنک شدن بدن است. با از کار افتادن این سازوکار، دمای مرکزی بدن به سرعت افزایش پیدا می‌کند.»او تأکید می‌کند: «هدف اصلی این است که با استفاده از راهکارهای مناسب، اجازه ندهیم دمای مرکزی بدن هرگز به این محدوده‌های خطرناک نزدیک شود.»به گفته هریس، گرمازدگی فقط یک خطر مقطعی نیست و می‌تواند پیامدهای بلندمدتی نیز به همراه داشته باشد.او در پایان می‌گوید: «مغز اتفاقات گذشته را به خاطر می‌سپارد. اگر یک بار بدن به دماهای بسیار خطرناک برسد، مغز از آن پس زودتر واکنش نشان می‌دهد و فرد بیش از گذشته مستعد مشکلات ناشی از گرما خواهد بود. بنابراین باید به هر شکل ممکن از رسیدن به این مرحله جلوگیری کرد، زیرا این موضوع نه‌تنها بر سلامت و عملکرد فعلی ورزشکار اثر می‌گذارد، بلکه آینده حرفه‌ای او را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.»عکس:رویترز