جام جهانی
ستارهها، فرمانروای جام جهانی
اتفاقی که همیشه رخ نمیدهد
نوشته بابک شیرآقایی
۳ ساعت پیش
به گزارش فایواسکور، جام جهانی ۲۰۲۶ برخلاف بسیاری از دورههای گذشته، به صحنه درخشش بیوقفه بزرگترین ستارههای فوتبال جهان تبدیل شده است. بازیکنانی مانند لیونل مسی، کیلیان امباپه، هری کین و ارلینگ هالند نهتنها زیر فشار این تورنمنت از پا نیفتادهاند، بلکه نقش اصلی موفقیت تیمهایشان را ایفا کردهاند.
جام جهانی در طول تاریخ، تورنمنتی بیرحم و غیرقابل پیشبینی بوده است؛ رقابتی که هیچ اعتباری برای نامهای بزرگ قائل نیست و بارها نشان داده حتی اسطورههای فوتبال نیز از فشار سنگین آن در امان نبودهاند. اگرچه بسیاری از افسانههای فوتبال روی صحنه جام جهانی جاودانه شدهاند، اما تعداد ستارههایی که زیر بار این فشار از پا افتادهاند، کم نیست.
دیهگو مارادونا در چهار دوره جام جهانی به میدان رفت. اغلب هواداران، نمایش تاریخی او در جام جهانی ۱۹۸۶ و قهرمانی آرژانتین را به یاد دارند، اما نخستین حضورش با اخراج به دلیل ضربه زدن به حریف به پایان رسید. سومین جام جهانی برای او با اشک و شکست در فینال مقابل آلمان همراه بود و چهارمین حضورش نیز پس از مثبت شدن تست دوپینگ، به تلخترین شکل ممکن خاتمه یافت.
سرنوشت زینالدین زیدان نیز تفاوت چندانی نداشت. او در جام جهانی ۱۹۹۸ با دو گل در دیدار نهایی برابر برزیل، فرانسه را به قهرمانی رساند، اما همان تورنمنت نیز با یک کارت قرمز و دو جلسه محرومیت همراه بود. جام جهانی ۲۰۰۲ به دلیل مصدومیت برای او تقریباً از دست رفت و آخرین حضورش در سال ۲۰۰۶ نیز با ضربه معروف سر به مارکو ماتراتزی و اخراج در فینال پایان یافت.
کریستیانو رونالدو، بهترین گلزن تاریخ لیگ قهرمانان اروپا و فوتبال ملی، اکنون در ۴۱ سالگی ششمین جام جهانی خود را تجربه میکند؛ اما هنوز هم به نظر میرسد خاطره ناکامیهای پنج دوره قبلی را با خود حمل میکند. در سوی دیگر، لیونل مسی نیز تا پیش از فتح جام جهانی ۲۰۲۲، سالها با حسرت و فشار انتظارات مردم آرژانتین دستوپنجه نرم میکرد و چهار حضور نخستش در این رقابتها هرگز آنگونه که انتظار میرفت، پیش نرفت.
فهرست ستارههایی که جام جهانی برایشان به سکوی درخشش تبدیل نشد، بسیار طولانی است. مارکو فانباستن، لوئیس فیگو و زلاتان ابراهیموویچ هرگز موفق به گلزنی در جام جهانی نشدند. کارنامه وین رونی نیز بیش از آنکه با تنها گلش در سه دوره جام جهانی به یاد آورده شود، با کارت قرمز مقابل پرتغال در ذهنها مانده است.
رونالدینیو در جام جهانی ۲۰۰۲ به عنوان ستارهای نوظهور جهان فوتبال را مجذوب خود کرد، اما چهار سال بعد و در شرایطی که دو توپ طلای جهان را در کارنامه داشت، نتوانست آن درخشش را تکرار کند.
فرانک لمپارد نیز با وجود ثبت بیش از ۳۰۰ گل در دوران حرفهای خود، هرگز موفق نشد در سه جام جهانی برای انگلیس گلزنی کند. البته بخشی از این ناکامی به بدشانسی بازمیگشت؛ از جمله گل سالم او برابر آلمان در جام جهانی ۲۰۱۰ که داور آن را نپذیرفت. با این حال، لمپارد بعدها بارها تأکید کرد که دشوارترین بخش جام جهانی، نه کیفیت مسابقات، بلکه فشار روانی بیسابقهای است که بازیکنان در تیمهای ملی تجربه میکنند؛ تیمهایی که معمولاً هماهنگی آنها با باشگاههای بزرگ قابل مقایسه نیست.
ورزشکاران المپیکی چهار سال برای رسیدن به اوج آمادگی خود برنامهریزی میکنند، اما برای فوتبالیستهای اروپایی، جام جهانی معمولاً درست پس از پایان یک فصل طولانی باشگاهی آغاز میشود؛ زمانی که فرسودگی جسمی و ذهنی به اوج خود رسیده است.با این حال، جام جهانی ۲۰۲۶ مسیر متفاوتی را طی کرده است. این بار ستارههای بزرگ فوتبال تنها در این جشن جهانی حضور ندارند، بلکه عملاً سکان رقابتها را در دست گرفتهاند.لیونل مسی و کیلیان امباپه تاکنون با شش گل، رقابتی تنگاتنگ برای کسب کفش طلای جام جهانی و همچنین توپ طلای بهترین بازیکن تورنمنت ایجاد کردهاند. البته رقبا نیز فاصله چندانی ندارند؛ هری کین و ارلینگ هالند هر کدام پنج گل به ثمر رساندهاند، عثمان دمبله، برنده توپ طلای جهان، و وینیسیوس جونیور نیز چهار بار موفق به گلزنی شدهاند. حتی کریستیانو رونالدو که تورنمنت پرفرازونشیبی را پشت سر گذاشته، دو گل در کارنامه خود ثبت کرده است.در این میان، ستارههایی مانند لامین یامال، جود بلینگام، محمد صلاح و لوئیس دیاز نیز موفق شدهاند نام خود را در فهرست گلزنان این جام ثبت کنند. مایکل اولیسه هنوز گلی نزده، اما با ثبت پنج پاس گل، یکی از تأثیرگذارترین بازیکنان فرانسه در این رقابتها بوده است.نکته قابل توجه اینجاست که هر زمان فشار مسابقات به اوج رسیده، بزرگترین ستارهها مسئولیت را بر عهده گرفتهاند. مسی و امباپه با آزادی و اعتمادبهنفس فوتبال بازی میکنند و هری کین، هالند و وینیسیوس جونیور نیز هر زمان تیمهایشان به آنها نیاز داشتهاند، پاسخ دادهاند. نمونه آخر آن، دیدار انگلیس مقابل کنگو بود؛ جایی که سهشیرها با یک گل عقب افتاده بودند و بیش از هر زمان دیگری به درخشش یک ستاره نیاز داشتند...در دیدار برابر کنگو، مطابق انتظار همه، این هری کین بود که نقش ناجی انگلیس را ایفا کرد؛ ابتدا با ضربه سری دقیق روی ارسال بلند آنتونی گوردون بازی را به تساوی کشاند و سپس در دقیقه ۸۶، درست زمانی که مسابقه به سمت وقتهای اضافه میرفت، با شوتی مهارنشدنی به سقف دروازه، پیروزی را برای سهشیرها رقم زد.کین پس از پایان مسابقه در گفتوگو با BBC فاش کرد که بازیکنان انگلیس پیش از بازی درباره «لحظات قهرمانانه» صحبت کرده بودند.او گفت: «قبل از مسابقه درباره این موضوع حرف زدیم که در چنین بازیهایی ممکن است هر کسی قهرمان شود؛ شاید من، شاید جردن پیکفورد با یک مهار بزرگ یا حتی مدافعان با یک تکل یا دفع توپ حیاتی. هر کسی میتواند آن لحظه ویژه را رقم بزند و امروز این فرصت نصیب من شد.»درخشش کین در مسابقات بزرگ اتفاق تازهای نیست؛ آنچه این جام جهانی را متفاوت کرده، همزمانی اوجگیری تعداد زیادی از بزرگترین ستارههای فوتبال جهان است.برای درک این تفاوت، کافی است نگاهی به جام جهانی ۲۰۱۰ بیندازیم. در آن رقابتها، بازیکنانی مانند لیونل مسی، کریستیانو رونالدو، فرناندو تورس، دیدیه دروگبا، کاکا، وین رونی و زلاتان ابراهیموویچ -هفت نفر از ۱۱ بازیکن برتر توپ طلای سال قبل- روی هم تنها دو گل به ثمر رساندند؛ آماری که نشاندهنده یکی از ضعیفترین عملکردهای نسل طلایی فوتبال در تاریخ جام جهانی بود.در جام جهانی ۲۰۰۶ نیز تنها بازیکنی که بیش از سه گل به ثمر رساند، میروسلاو کلوزه بود؛ مهاجمی بسیار باکیفیت که هرچند در جام جهانی درخشید، اما خارج از این رقابتها هرگز در ردیف بزرگترین مهاجمان تاریخ فوتبال قرار نگرفت.در جام جهانی ۲۰۲۲ نیز اگرچه مسی و امباپه برای کسب کفش طلا و توپ طلای مسابقات رقابت جذابی داشتند و به ترتیب هفت و هشت گل به ثمر رساندند، اما بسیاری از ستارههای بزرگ دیگر، از جمله کریستیانو رونالدو، فاصله قابل توجهی با آنها داشتند.البته باید یک نکته مهم را هم در نظر گرفت؛ جام جهانی ۲۰۲۶ به طور کلی تورنمنتی پرگلتر بوده است. میانگین ۲.۹۴ گل در هر مسابقه، نسبت به ۲.۶۹ گل در جام جهانی ۲۰۲۲ و تنها ۲.۲۷ گل در سال ۲۰۱۰، افزایش محسوسی را نشان میدهد. همچنین افزایش تعداد تیمها به ۴۸ کشور باعث شده کیفیت برخی رقبا پایینتر باشد و فرصتهای بیشتری برای گلزنی ایجاد شود.با این حال، آمار نشان میدهد عملکرد ستارهها تنها مقابل تیمهای ضعیف رقم نخورده است. مسی اگرچه برابر اردن، تیم هفتادوسوم ردهبندی فیفا، گلزنی کرد، اما سه بار نیز دروازه الجزایر (رده ۲۹ جهان) و دو بار دروازه اتریش (رده ۲۳) را باز کرده است.امباپه نیز علاوه بر دو گل مقابل عراق، برابر سنگال و سوئد هم دبل کرده است. هری کین هم تنها مقابل پاناما گل نزده؛ او برابر کرواسی، یکی از تیمهای قدرتمند مسابقات، نیز دو بار موفق به گلزنی شده است.در نتیجه، هرچند گسترش تعداد تیمها در افزایش آمار گلها بیتأثیر نبوده، اما نمیتوان تمام این اتفاق را به اختلاف سطح تیمها نسبت داد. بسیاری از تیمهای کمنامونشان مانند کیپورد مقابل اسپانیا، جمهوری دموکراتیک کنگو برابر پرتغال و کوراسائو مقابل اکوادور نمایشهای دفاعی فوقالعادهای ارائه دادهاند و گلهای فراوان این جام فقط مقابل تیمهای ضعیف به ثمر نرسیده است.از سوی دیگر، این جام جهانی تنها به ستارههای بزرگ تعلق نداشته و شگفتیسازها نیز سهم خود را از توجهات گرفتهاند. اگرچه مسی و امباپه بیشترین تیترها را به خود اختصاص دادهاند، اما دروازهبانهایی مانند ووزینیا از کیپورد و الوی روم از کوراسائو نیز با نمایشهای درخشان خود به چهرههای محبوب این رقابتها تبدیل شدهاند.سه کشور میزبان، آمریکا، کانادا و مکزیک نیز با اتکا به کار گروهی و روحیه جنگندگی، راهی مرحله یکهشتم نهایی شدهاند؛ اتفاقی که بر جذابیت این جام جهانی افزوده است. حالا با ورود مسابقات به هفته چهارم، تقریباً تمام عناصر لازم برای تبدیل شدن این دوره به یکی از بهیادماندنیترین جامهای جهانی فراهم شده است.با این حال، شاید مهمترین تفاوت این دوره با جامهای جهانی گذشته، آمادگی فوقالعاده ستارههای فوتبال از نظر جسمی و ذهنی باشد. برخلاف سالهای گذشته که بسیاری از بازیکنان پس از یک فصل فرسایشی و خستهکننده وارد جام جهانی میشدند، این بار اکثر ستارهها از همان مسابقه نخست آماده و سرحال نشان دادهاند.پیشرفتهای چشمگیر در علوم ورزشی، تغذیه و برنامههای بدنسازی نقش مهمی در این روند داشته است. پیشتر نیز اتلتیک گزارشی منتشر کرده بود که نشان میداد لیونل مسی و هری کین چگونه با برنامهریزی دقیق خود را در بهترین شرایط ممکن به جام جهانی رساندهاند. کیلیان امباپه نیز که در یورو ۲۰۲۴ عملکردی دور از انتظار داشت، اکنون شاید آمادهترین دوران حرفهای خود را سپری میکند.بیتردید هرچه مسابقات پیش برود، آزمونهای دشوارتری در انتظار این ستارهها خواهد بود. هری کین باید در مرحله بعد با گرمای شدید و ارتفاع مکزیکوسیتی کنار بیاید و از سوی دیگر، جدال نروژ و برزیل باعث خواهد شد یکی از دو ستاره بزرگ، ارلینگ هالند یا وینیسیوس جونیور، خیلی زود با جام جهانی خداحافظی کند.با وجود این، واقعیت آن است که برخلاف بسیاری از دورههای گذشته، بهترین بازیکنان جهان این بار از حضور در جام جهانی لذت میبرند و در اوج توانایی خود ظاهر شدهاند. شاید تنها استثنا لامین یامال باشد که پس از مصدومیت همسترینگ هنوز به آمادگی کامل نرسیده، اما او نیز بارها گوشههایی از استعداد فوقالعادهاش را به نمایش گذاشته است.فوتبال در سالهای اخیر به نقطهای رسیده که از یک سو، شهرت فردی بازیکنان بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده و از سوی دیگر، در تفکرات تاکتیکی مربیان، نقش فردی ستارهها نسبت به گذشته کمرنگتر شده است. امروز حتی بزرگترین بازیکنان نیز -البته شاید به جز مسی و رونالدو- باید برای موفقیت تیم، بخشی از تواناییهای فردی خود را فدا کنند.اما جام جهانی ۲۰۲۶ روایت متفاوتی را رقم زده است؛ تورنمنتی که در آن بزرگترین ستارههای فوتبال جهان نهتنها درخشیدهاند، بلکه صدر جدول گلزنان، جوایز بهترین بازیکن مسابقات و روایت اصلی رقابتها را نیز در اختیار گرفتهاند.در گذشته، بسیاری از اسطورههای فوتبال تنها یک جام جهانی فراموشنشدنی در کارنامه داشتند و برخی حتی از همان یک فرصت نیز محروم ماندند. اما تابستان امسال، انگار شرایط به گونهای رقم خورده که ستارهها یکی پس از دیگری بدرخشند و جام جهانی را با هنر خود روشن کنند. چنین اتفاقی زیاد رخ نمیدهد، اما گاهی همه چیز دقیقاً همانطور کنار هم قرار میگیرد که باید؛ گویی ستارهها با یکدیگر همراستا شدهاند.با این حال، شاید مهمترین تفاوت این دوره با جامهای جهانی گذشته، آمادگی فوقالعاده ستارههای فوتبال از نظر جسمی و ذهنی باشد. برخلاف سالهای گذشته که بسیاری از بازیکنان پس از یک فصل فرسایشی و خستهکننده وارد جام جهانی میشدند، این بار اکثر ستارهها از همان مسابقه نخست آماده و سرحال نشان دادهاند.پیشرفتهای چشمگیر در علوم ورزشی، تغذیه و برنامههای بدنسازی نقش مهمی در این روند داشته است. پیشتر نیز اتلتیک گزارشی منتشر کرده بود که نشان میداد لیونل مسی و هری کین چگونه با برنامهریزی دقیق خود را در بهترین شرایط ممکن به جام جهانی رساندهاند. کیلیان امباپه نیز که در یورو ۲۰۲۴ عملکردی دور از انتظار داشت، اکنون شاید آمادهترین دوران حرفهای خود را سپری میکند.بیتردید هرچه مسابقات پیش برود، آزمونهای دشوارتری در انتظار این ستارهها خواهد بود. هری کین باید در مرحله بعد با گرمای شدید و ارتفاع مکزیکوسیتی کنار بیاید و از سوی دیگر، جدال نروژ و برزیل باعث خواهد شد یکی از دو ستاره بزرگ، ارلینگ هالند یا وینیسیوس جونیور، خیلی زود با جام جهانی خداحافظی کند.با وجود این، واقعیت آن است که برخلاف بسیاری از دورههای گذشته، بهترین بازیکنان جهان این بار از حضور در جام جهانی لذت میبرند و در اوج توانایی خود ظاهر شدهاند. شاید تنها استثنا لامین یامال باشد که پس از مصدومیت همسترینگ هنوز به آمادگی کامل نرسیده، اما او نیز بارها گوشههایی از استعداد فوقالعادهاش را به نمایش گذاشته است.فوتبال در سالهای اخیر به نقطهای رسیده که از یک سو، شهرت فردی بازیکنان بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده و از سوی دیگر، در تفکرات تاکتیکی مربیان، نقش فردی ستارهها نسبت به گذشته کمرنگتر شده است. امروز حتی بزرگترین بازیکنان نیز -البته شاید به جز مسی و رونالدو- باید برای موفقیت تیم، بخشی از تواناییهای فردی خود را فدا کنند.اما جام جهانی ۲۰۲۶ روایت متفاوتی را رقم زده است؛ تورنمنتی که در آن بزرگترین ستارههای فوتبال جهان نهتنها درخشیدهاند، بلکه صدر جدول گلزنان، جوایز بهترین بازیکن مسابقات و روایت اصلی رقابتها را نیز در اختیار گرفتهاند.در گذشته، بسیاری از اسطورههای فوتبال تنها یک جام جهانی فراموشنشدنی در کارنامه داشتند و برخی حتی از همان یک فرصت نیز محروم ماندند. اما تابستان امسال، انگار شرایط به گونهای رقم خورده که ستارهها یکی پس از دیگری بدرخشند و جام جهانی را با هنر خود روشن کنند. چنین اتفاقی زیاد رخ نمیدهد، اما گاهی همه چیز دقیقاً همانطور کنار هم قرار میگیرد که باید؛ گویی ستارهها با یکدیگر همراستا شدهاند.عکس: رویترز
