عجیب‌ترین عددهای مرحله گروهی

به گزارش فایواسکور، با پایان یافتن مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶، پرونده ۷۲ مسابقه در مدت ۱۷ روز بسته شد؛ رقابت‌هایی که با ثبت ۲۱۵ گل، از نظر آمار گلزنی از تمام ادوار ۹۶ ساله جام جهانی پیشی گرفت. اکنون زمان مناسبی است تا مهم‌ترین اتفاقات این مرحله مرور شود.

رکوردشکنی گل‌به‌خودی‌ها

گل‌به‌خودی همواره بخشی از فوتبال بوده است؛ لحظه‌ای که یک مدافع یا حتی دروازه‌بان، بر اثر بدشانسی یا اشتباه، توپ را وارد دروازه خودی می‌کند. با این حال، آنچه در مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ رخ داد، دیگر صرفاً یک اتفاق معمولی نبود.

در پایان مرحله گروهی، ۱۲ گل‌به‌خودی به ثبت رسید؛ آماری که با رکورد جام جهانی ۲۰۱۸ برابری می‌کند. نکته قابل توجه اینجاست که حتی اگر افزایش تعداد تیم‌ها از ۳۲ به ۴۸ را نیز در نظر بگیریم، میانگین گل‌به‌خودی در این دوره همچنان در مسیر ثبت یک رکورد تاریخی قرار دارد.

اما دلیل این روند چیست؟

«مایکل کاکس»، تحلیلگر اتلتیک، پیش‌تر دلایل تاکتیکی مختلفی را برای این موضوع بررسی کرده بود، اما شاید پاسخ ساده‌تر باشد. فاصله کیفی میان برخی تیم‌ها در این جام کاملاً محسوس بوده و همین اختلاف سطح باعث افزایش اشتباهات فردی شده است.

در طول مسابقات بارها صحنه‌هایی دیده شد که مدافعان یا دروازه‌بان‌ها با تصمیم‌های اشتباه یا عملکردی پراشتباه، زمینه‌ساز گل شدند. وقتی چنین خطاهایی در برابر بازیکنان طراز اول فوتبال جهان رخ می‌دهد، نتیجه‌ای جز افزایش گل‌به‌خودی‌ها و اشتباهات مرگبار نخواهد داشت.

جام جهانی نیمکت‌نشین‌ها

اگر یک ویژگی تاکتیکی بیش از هر چیز در مرحله گروهی این جام به چشم آمد، نقش فوق‌العاده بازیکنان تعویضی بود.

در مجموع، ۴۳ گل توسط بازیکنانی به ثمر رسید که از روی نیمکت وارد زمین شده بودند؛ آماری که از مجموع گل‌های تعویضی در بسیاری از ادوار کامل جام جهانی، از زمان اضافه شدن قانون تعویض در سال ۱۹۷۰، بیشتر است.

البته اهمیت این تعویض‌ها تنها به گلزنی محدود نمی‌شود. بسیاری از این گل‌ها روند مسابقه را به‌طور کامل تغییر دادند؛ تیمی که عقب بود به بازی برگشت یا تیمی که مساوی کرده بود به پیروزی رسید.

بر اساس این معیار، تاکنون ۱۳ گل توسط بازیکنان تعویضی ثبت شده که مستقیماً نتیجه مسابقه را تغییر داده است؛ آماری که از جام جهانی ۲۰۲۲ با ۱۱ گل و جام جهانی ۲۰۱۸ با هفت گل نیز فراتر رفته و حالا تنها چهار گل با رکورد تاریخی ۱۷ گل در جام جهانی ۲۰۱۴ فاصله دارد.

در میان تمام بازیکنان، دنیز اونداو، مهاجم آلمان، بیش از همه درخشید. او زمانی وارد زمین شد که تیمش برابر ساحل عاج با یک گل عقب بود، اما با دو گل دیرهنگام، شکست را به پیروزی تبدیل کرد و سه امتیاز ارزشمند را برای آلمان به ارمغان آورد.

به این ترتیب، اونداو ششمین بازیکن تاریخ جام جهانی از سال ۱۹۷۰ تاکنون محسوب می‌شود که به عنوان بازیکن تعویضی، دو گل تأثیرگذار در تغییر نتیجه یک مسابقه به ثمر رسانده است.

افزایش تعداد بازیکنان حاضر در فهرست تیم‌ها از ۲۳ به ۲۶ نفر و همچنین اجرای قانون پنج تعویض در هر مسابقه، که هر دو از جام جهانی ۲۰۲۲ به اجرا درآمدند، دست سرمربیان را برای مدیریت مسابقات بسیار بازتر کرده است. بسیاری از مربیان نیز در مرحله گروهی به بهترین شکل از این ظرفیت استفاده کردند.حالا که مسابقات وارد مرحله حذفی شده، نقش بازیکنان تازه‌نفس بیش از گذشته اهمیت پیدا خواهد کرد. گرمای شدید تابستان و فشردگی مسابقات باعث می‌شود کیفیت نیمکت هر تیم، بیش از هر زمان دیگری در سرنوشت دیدارهای حذفی تأثیرگذار باشد.درخشش ستاره‌ها و حسرت مهاجمانی که گل نزدندنگاهی به جدول گلزنان جام جهانی نشان می‌دهد که لیونل مسی با شش گل در صدر رقابت برای کسب کفش طلا قرار گرفته است.فهرست گلزنان این دوره، مملو از نام‌های بزرگ فوتبال جهان است؛ کیلیان امباپه، وینیسیوس جونیور، ارلینگ هالند، هری کین و کریستیانو رونالدو همگی در سه دیدار مرحله گروهی دست‌کم دو بار موفق به گلزنی شده‌اند و نقش مهمی در صعود تیم‌هایشان ایفا کرده‌اند.مسی با دو گلی که برابر اتریش به ثمر رساند، از رکورد میروسلاو کلوزه عبور کرد و به بهترین گلزن تاریخ جام جهانی تبدیل شد. او سپس با گل زیبای خود از روی ضربه آزاد مقابل اردن، تعداد گل‌هایش در این رقابت‌ها را به ۱۹ رساند. البته این رکورد هنوز هم در معرض تهدید است و ممکن است تا پایان همین جام دوباره جابه‌جا شود.در سوی دیگر، امباپه نیز با دبل مقابل سنگال و عراق، شمار گل‌های خود در جام جهانی را به ۱۶ رساند؛ تنها سه گل کمتر از رکورد فعلی مسی. ستاره فرانسوی که تنها ۲۷ سال دارد، هنوز فرصت حضور در چند جام جهانی دیگر را خواهد داشت و با روند فعلی، بیشتر از آنکه سؤال «آیا» باشد، این پرسش مطرح است که «چه زمانی» به تنهایی در صدر گلزنان تاریخ جام جهانی قرار خواهد گرفت.امباپه از سال ۲۰۱۸ تاکنون تقریباً با هر شیوه‌ای در بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبال جهان گل زده است؛ از ضربات پنالتی و گل‌های آسان در محوطه شش قدم گرفته تا شوت‌های قدرتمند از پشت محوطه جریمه.در نقطه مقابل، سرنوشت کنان ییلدیز، مهاجم ترکیه، کاملاً متفاوت بود.ترکیه اگرچه با پیروزی برابر آمریکا در آخرین مسابقه خود تا حدی حیثیتش را حفظ کرد، اما فرصت‌سوزی‌های فراوان در دو بازی نخست باعث شد در قعر جدول گروهش قرار بگیرد و خیلی زود با جام جهانی خداحافظی کند.ییلدیز نماد این ناکامی بود؛ مهاجمی که با ۱۴ شوت، بیشترین تعداد ضربه بدون گل را در مرحله گروهی ثبت کرد. البته بسیاری از این موقعیت‌ها نیز چندان ایده‌آل نبودند و ترکیه در دو مسابقه ابتدایی خود عملاً در گلزنی ناکام ماند.جام جهانیِ اشتباهات فردیجام جهانی همواره صحنه‌ای پر از فشار و استرس است. این رقابت‌ها می‌تواند ستاره‌های جدیدی را به فوتبال جهان معرفی کند، اما همزمان فشاری ایجاد می‌کند که بسیاری از بازیکنان هرگز در طول دوران حرفه‌ای خود تجربه نکرده‌اند.اشتباهات فردی همیشه بخشی از فوتبال بوده‌اند، اما آمار این دوره از جام جهانی افزایش قابل توجه چنین خطاهایی را نشان می‌دهد.در مجموع ۷۲ مسابقه مرحله گروهی، ۱۵۷ اشتباه ثبت شد که مستقیماً به خلق موقعیت گل برای حریف انجامید؛ آماری که از مجموع دو دوره قبلی جام جهانی نیز بیشتر است.به طور میانگین، در هر مسابقه بیش از دو اشتباه منجر به شوت ثبت شده؛ آماری که تقریباً چهار برابر جام جهانی قطر است و نشان می‌دهد فشار مسابقات تا چه اندازه بر کیفیت تصمیم‌گیری بازیکنان اثر گذاشته است.این روند از همان دیدار افتتاحیه آغاز شد؛ جایی که تنها ۹ دقیقه از شروع مسابقه گذشته بود که اسپه‌هلو سیثوله، هافبک آفریقای جنوبی، توپ را در نزدیکی محوطه جریمه خود از دست داد و خولیان کینیونس نخستین گل مکزیک را به ثمر رساند.پس از آن نیز اشتباهات بازیکنانی مانند الیس سخیری از تونس و دو دروازه‌بان عراق، مستقیماً به گل‌های حریفان منجر شد و هزینه سنگینی برای تیم‌هایشان داشت.یکی از دلایل این افزایش خطاها را می‌توان در گسترش جام جهانی به ۴۸ تیم جست‌وجو کرد. در این دوره، ۳۰ مسابقه بین تیم‌هایی برگزار شد که حداقل ۳۰ پله اختلاف در رده‌بندی فیفا داشتند؛ در حالی که این عدد در جام جهانی ۲۰۲۲ تنها ۱۲ بازی بود.بسیاری از تیم‌های ضعیف‌تر تلاش کردند با حفظ مالکیت و بازی‌سازی از عقب زمین فوتبال خود را ارائه دهند، اما کوچک‌ترین اشتباه در برابر تیم‌هایی که پرس شدید و انتقال سریع دارند، به سرعت مجازات شد.به همین دلیل، تیم‌هایی مانند تونس، هائیتی و عراق که بیشترین اشتباهات منجر به گل را ثبت کردند، مقابل مهاجمان خطرناکی چون ویکتور گیوکرش، ارلینگ هالند و کیلیان امباپه قرار گرفتند؛ ستاره‌هایی که از کوچک‌ترین لغزش مدافعان نهایت استفاده را بردند.شاید با آغاز مرحله حذفی و افزایش احتیاط تیم‌ها، از تعداد این اشتباهات کاسته شود، اما تاریخ جام جهانی بارها نشان داده که هیچ بازیکنی، حتی بزرگ‌ترین ستاره‌های فوتبال، از فشار این تورنمنت بزرگ در امان نیست.چرا تیم‌ها کمتر از مرکز حمله می‌کنند؟تیم‌های ملی بیش از هر زمان دیگری ترجیح می‌دهند حملات خود را از کناره‌های زمین طراحی کنند. در جام جهانی ۲۰۲۲ تنها ۱۶ درصد ورود تیم‌ها به یک‌سوم هجومی از مسیر مرکزی انجام شد؛ آماری که در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز تقریباً بدون تغییر باقی مانده است.دلیل این تغییر، تحول در شیوه بازی تیم‌های مدرن است. بسیاری از تیم‌های ملی تلاش می‌کنند با حفظ مالکیت توپ و استقرار در نزدیکی محوطه جریمه حریف، کنترل بازی را در دست بگیرند. در مقابل، واکنش طبیعی مدافعان این است که فاصله میان خط دفاع و هافبک را تا حد امکان کاهش دهند و فضای مرکزی زمین را ببندند؛ چراکه این مسیر، خطرناک‌ترین راه برای رسیدن به دروازه محسوب می‌شود. در نتیجه، تیم صاحب توپ ناچار می‌شود بازی را به سمت کناره‌ها منتقل کند.پرتغال یکی از بهترین نمونه‌های این سبک بازی است. حریفان معمولاً این تیم را وادار می‌کنند به جای نفوذ از عمق، از جناحین حمله کند.در سمت چپ، نونو مندس با سرعت فوق‌العاده و حرکت‌های بدون توپ، یکی از مهم‌ترین سلاح‌های هجومی پرتغال به شمار می‌رود. در سوی دیگر، ژوائو کانسلو با کیفیت بالای ارسال‌ها و توانایی فوق‌العاده در یافتن هم‌تیمی‌هایش، بارها خط دفاعی رقبا را به هم ریخته است.در کنار این دو، پدرو نتو و فرانسیسکو کونسیسائو نیز با دریبل‌ها و حرکات انفجاری خود، بارها از کناره‌ها برای پرتغال موقعیت‌سازی کرده‌اند و نشان داده‌اند چرا این تیم یکی از خطرناک‌ترین خطوط حمله مسابقات را در اختیار دارد.البته این روند فقط مختص تیم‌های صاحب توپ نیست.بسیاری از تیم‌ها با آرایش سه مدافع مرکزی بازی را از عقب آغاز می‌کنند و همزمان مدافعان کناری را تا نزدیکی خط طولی زمین بالا می‌کشند تا با تغییر جهت بازی و پاس‌های بلند، از فضای ایجاد شده در جناحین استفاده کنند.استرالیا یکی از بارزترین نمونه‌ها بود. شاگردان تونی پوپوویچ در دیدار بدون گل مقابل پاراگوئه، تقریباً تمام برنامه هجومی خود را روی سمت راست متمرکز کرده بودند تا جردن بوس، مدافع کناری هجومی این تیم، بارها در فضای خالی صاحب توپ شود. کریستین وولپاتو نیز با حرکت‌های آزاد خود در همان منطقه از او حمایت می‌کرد.بر اساس داده‌های مسابقات، استرالیا بیشترین وابستگی را به یک جناح در میان تمام تیم‌های حاضر در جام جهانی داشته است؛ به‌طوری که حدود ۵۰ درصد ورودهای این تیم به یک‌سوم هجومی تنها از سمت راست انجام شده است.جسورترین مهاجم جام جهانی چه کسی است؟در پایان این بررسی آماری، نگاهی هم به برخی داده‌های پیشرفته فیفا می‌اندازیم؛ آماری که فراتر از گل و پاس گل، تصویری دقیق‌تر از عملکرد بازیکنان ارائه می‌دهد.بر اساس اطلاعات رسمی فیفا، اسماعیل صیباری، هافبک مراکش، با ثبت ۲۲۰ استارت سرعتی در سه مسابقه مرحله گروهی، بیشترین دوندگی انفجاری را میان تمام بازیکنان این رقابت‌ها داشته است.اما یکی از جالب‌ترین شاخص‌های آماری، بازیکنانی هستند که هوشمندانه بین خطوط هافبک و دفاع حریف جای‌گیری می‌کنند و در خطرناک‌ترین مناطق زمین توپ دریافت می‌کنند.در فوتبال امروز، به‌ویژه مقابل تیم‌هایی که با دفاع متراکم بازی می‌کنند، ساده‌ترین پاس‌ها همان پاس‌های عرضی و کم‌ریسک هستند؛ اما بازیکنی که جرأت می‌کند بین خطوط حریف قرار بگیرد و در آن فضا توپ بخواهد، نقش بسیار مهمی در شکستن ساختار دفاعی ایفا می‌کند.در این شاخص، ویکتور گیوکرش، مهاجم سوئد، بهترین آمار مرحله گروهی را به ثبت رسانده است.گیوکرش معمولاً به عنوان مهاجمی شناخته می‌شود که با قدرت بدنی و فرارهای عمقی، مدافعان را تحت فشار قرار می‌دهد؛ اما در این جام جهانی نقش متفاوتی بر عهده داشته است. مهاجم آرسنال بیش از گذشته در بازی‌سازی مشارکت کرده و با عقب آمدن و دریافت توپ بین خطوط، ارتباط بهتری با الکساندر ایساک برقرار کرده است؛ تغییری که نشان می‌دهد گراهام پاتر به دنبال ایجاد بهترین ترکیب ممکن در خط حمله سوئد است.مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶، با فشرده‌ترین برنامه تاریخ این رقابت‌ها، طی ۱۷ روز، ۷۲ مسابقه و ۲۱۵ گل، رکوردهای جدیدی را به ثبت رساند و لحظات فراموش‌نشدنی بسیاری برای فوتبال‌دوستان رقم زد.اکنون با آغاز مرحله حذفی، بسیاری از روندهای تاکتیکی که در دور گروهی شکل گرفته‌اند، بیش از پیش خود را نشان خواهند داد؛ جایی که دیگر کوچک‌ترین اشتباه یا درخشش، می‌تواند سرنوشت یک تیم را در بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبال جهان رقم بزند.عکس:رویترز